نگاهی به آثار ابوریحان بیرونی

ابوریحان شخصیتی كم‌نظیر و ماندگار است كه جهان از قرن 19 به بعد او را شناخت. ابوریحان مردی است كه به اكثر علوم زمان خود احاطه داشته است. او از اولین كسانی است كه به پیداكردن وزن مخصوص بسیاری از اجسام مبادرت ورزید و آن‌چنان وزن مخصوص این اجسام را دقیق محاسبه كرده كه اختلاف آنها با وزن مخصوصهایی كه دانشمندان قرون اخیر با توجه به تمام وسایل جدید خود تهیه كرده‌اند بسیار ناچیز است. ابوریحان در طول عمر خود به شهرهای مختلفی سفر می‌كرد و به اندازه‌گیری طول و عرض جغرافیایی آن شهرها می‌پرداخت و سپس موقعیت هر شهر را روی یك كره مشخص می‌‌كرد و پس از سالها توانست آن نقاط را روی یك نقشه مسطح پیاده كند و این مقدمه علم كارتوگرافی بود كه این‌كار با ابوریحان شروع شد.

ابوریحان در طول 72 سال زندگی خود حدود 143 كتاب نوشت (كه از مهمترین كتابهای وی می‌توان به التفهیم، آثارالباقیه، قانون مسعودی، و تحقیق ماللهند اشاره كرد) این تعداد، اوراق نوشته شده به وسیله او را به 12 هزار برگ می رساند.

وی با ابن سینا فیلسوف برجسته و پزشک بخارایی به مکاتبات تندی در باره ماهیت و انتقال گرما و نور پرداخت در دربار مأمون خوارزمشاهی قرب و منزلت عظیم داشت، چند سال هم در دربار شمس المعالی قابوس بن وشمگیر به سر برد. حدود سال 404 هجری قمری به خوارزم مراجعت کرد، موقعی که سلطان محمود غزنوی خوارزم را گرفت در صدد قتل او برآمد و به شفاعت درباریان از کشتن وی در گذشت و او را در سال 408 هجری با خود به غزنه برد. البته سلطان محمود دستور قتل ابو ریحان را صادر کرد ولی وزیر وی با درایت خاصی ابو ریحان را از مرگ نجات داد.

بيروني ، در چهارچوب عقايد مذهبيِ صُلبِ خود، موضوع ارزش «وضعي » (= غيرذاتي ، قراردادي ) دو فلز گرانبها، زر و سيم ، را که ، به اعتقاد او، حسب مشيّت الهي ، به صورت مسکوک مبنا و معيار تعيين ارزش کالاها و خدمات و نيز وسيله ي معاملات بازرگاني در جوامع آدميان شده اند، بهانه کرده ، همچون عالم دين ، معلّم اخلاق ، جامعه شناس ، مُصلح اجتماعي ، اقتصاددان و جز اينها به تقبيح مفاسدي چون حرص مال ، زر و سيم اندوزي ، بُخل ، طلب لذّات جسماني ، ستمکاري ، و تحسين مَحامدي چون دهِش ، اِنفاق ، دادگستري ، مروّت ، فتوّت ، پايبندي به دين و دولت ، و نيز پاکيزگي تن و پوشاک پرداخته است و، در تأييد نظرات خود، غالباً به آيات قرآني و شاعران عرب استناد و به رويدادهاي تاريخي و گاهي افسانه اي تمثيل کرده است

بيروني اطلاعات کاني شناختي خود را عمدتاً در کتابي مخصوص ، يعني الجماهر في الجواهر ، در روزگار حکومت متزلزل نواده ي سلطان محمود غزنوي ، سلطان ابوالفتح مودود بن مسعود (432ـ441) و براي ضبط در کتابخانه ي او تأليف کرده است . عنوان معروفتر اين کتاب ، که در نخستين چاپ آن نيز به کار رفته است: الجماهر في معرفة الجواهر است.

تصویر ابو ریحان البیرونی بر روی تمبر اتحاد جماهیر شوروی

Advertisements

4 پاسخ به “نگاهی به آثار ابوریحان بیرونی

  1. نوشتاری درباره‌ی سنجش میان ِ دشتان‌ودستورهای ِآن با حائض‌واحکامِ‌آن نوشته‌ام
    بی‌گمان از نیکی هایی که احکام ِ اسلام ، در این زمینه داشته ، چشم پوشی کرده ام و سوک(=زاویه) ِ دید ِ من به بخش‌های ِ تاریک و واپس‌مانده‌ی ِ آن است.
    خود ِ تسلیم‌شدگان(=مسلمانان) ، شریعت ِ اسلام را الهی می‌دانند و این داو(=ادعا) ِگزافی ، بیش نیست ، بسیاری از بخش‌های ِ اسلام حتی از اصول ِ مکتب ِ اسلام نیز نوشته‌ی ِ اسلام‌مداران است.
    از آن سو
    از کمبود ِدانش در زمان وندیداد چشم‌پوشی کردم و تنها به روان ِ پاک‌ای که در آن روامند است پرداخته‌ام ، هیچ بهدینی هم نگفته که دستورهای ِ دینی(=احکام) در بهدینی ، ستیخ یا ناستیخ(=مستقیم یا غیرمستقیم) از سوی خدا است.
    .
    بلکه شریعت ِ بهدینی را از آغاز ، خود ِ بهدینان نوشتند و تا پایان نیز چنین خواهد بود.
    .
    اگر خُرده‌ای بر شریعت ِ بهدینی می‌یابید ، آن را بر زمانه گرفته‌اید و دانش ِ اندک یا کرانمند ِ زمان ِ خود
    ولی خُرده‌های ِ ریز و درشت ِ اسلام چه ؟
    آنها را بر اله بگیریم یا بر نویسندگانی که نوشته‌هایشان را ، خود یا دیگران ، الهی می‌دانند ؟

  2. ممنون که سر زدی
    تاریخ ایران باستان خیلی کار داره در بسیاری از جا ها بیش از حد بالا رفته و جاهای سکوت مطلقه و فرهنگ مردم فقط پادشاهان نیستند

    • تشکر بابت دیدگاهتان .
      بله با شما موافقم . منم نظرم اینه که تعریف و تمجید غیر واقعی از تاریخ ایران سبب شده که توریستها و مورخان و باستان شناسان علاقه ای به این مبحث و نداشته باشند .

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s